در حال بارگذاری ...
  • ایران الگوی ایستادگی در برابر وابستگی می شود؛

    استقلال طلبی در حوزه انرژی؛ از نفت تا حقوق هسته ای

    برخی دولت های معتاد به نفت در منطقه از توافق احتمالی ایران ناراضی هستند و نگرانند گذار ایران از نفت به انرژی هسته ای، قدرت چانه زنی کشورمان در بازار انرژی را افزایش دهد، اما آن ها که تاریخ مبارزه برای کسب استقلال طلبی در حوزه انرژی را مطالعه کرده اند، می دانند که تهران، رهبری خیزشی تازه برای کسب استقلال در حوزه انرژی را در دست گرفته.

     داستان دست درازی به منابع انرژی ایران، در تاریخ تمامی ندارد. کشوری پهناور که منابع مهم زیرزمینی دارد و چه بسا هنوز ذخایر مهم معدنی کشف نشده ای داشته باشد، از دیرباز با تهاجم اقوام و دولت هایی مواجه بوده که می خواستند کمبودهای خود را از طریق دسترسی به منابع موجود در مرزهای ایران تامین کنند.

    غارت منابع، از زمین تا نفت

    اگرچه نسل اول این دست چشم داشت ها، بیشتر معطوف به زمین به منظور دست یابی به چراگاه های جدید بود، اما اندک اندک شکل و شمایل مدرن تری به خود گرفت و افزون بر زمین، غارت محصول، سرقت طلا و نقره مردمان سرزمین پارس و به دست آوردن نیروی کار متخصص هم هدف مهاجمان را تشکیل می داد. طبیعی بود که با انقلاب صنعتی و شکل گیری نیروی دریایی و شکل گیری موج اولیه استعمار، غارت های تاریخی نیز گسترده تر شد و به پشتوانه جنگ هایی خونین، مهاجمان نه فقط مرزهای جغرافیایی ایران را هدف گرفتند، بلکه تلاش کردند تا با تکیه بر حکومت های دست نشانده، منابع موجود در کشورمان را در اختیار خود گیرند.

    درحالی که بسیاری از تولیدکنندگان نفت، سرخوش از دلارهای نفتی، در خواب رفاه موقتی به سر می برند، ایران با نگاهی دوراندیشانه، رو به سوی تولید انرژی هسته ای نهاد و «استقلال هسته ای» را هدف خود قرار داده است

    مهمترین عاملی که باعث شد اشکال نخستین تهاجم به شکل های مدرن استعماری مبدل شود، کشف ذخایر زیرزمینی انرژی بود که مهمترین آن ها «نفت» محسوب می شد. انرژی مهمی که پشتوانه توسعه صنعتی کشورهای غربی بود و این کشورها حاضر نبودند تحت هیچ شرایطی به کنترل خود بر این منابع پایان دهند. شاید به همین دلیل بود که شرکت های چند ملیتی، با دست درازی به منابع انرژی کشورها تلاش کردند تا مانع از استقلال کشورهای تولیدکننده نفت شده و در این راه حتی استقلال سیاسی و نظامی کشورهای تولیدکننده را هم تضعیف کردند. با وجود اینکه کشف نفت، همزمان بود با موج استقلال خواهی کشورها و شکل گیری دور تازه ای از تشکیل «دولت-ملت»ها در نقاط مختلف جهان، اما کشورهای تولیدکننده نفت همچون ایران همچنان در معرض وابستگی به کشورهایی قرار داشتند که می دانستند مبنای استقلال سیاسی یک کشور، استقلال آن در حوزه انرژی است.

    ایران، لقمه ای بزرگ تر از گلوی استعمار

    با این همه ایران لقمه ای نبود که از گلوی استعمارگران راحت پایین رود. در اوج غارت های استعمارگرایانه نیز کشورهای بزرگ نتوانستند ایران را به مستعمره خود تبدیل کنند و بدیهی بود که در دوره وابستگی انرژی هم تهران به سادگی تسلیم خواست کشورهای بزرگ نمی شد.

    نمونه اولیه مقاومت تهران در برابر این دست زیاده خواهی ها، بحث و جدل تهران و لندن بر سر قرارداد دارسی بود. قراردادی که در دوره رضاخان جنجالی شد و پیامدهای آن تا دهه ۲۰ ادامه یافت و سرانجام در سال ۱۳۲۹ و پس از دوره ای از مقاومت جانانه دیپلماتیک و اقتصادی، تهران موفق شد از حقوق نفتی خود دفاع کند. با این حال استقلال ایران در حوزه انرژی تنها زمانی محقق شد که در دهه پنجاه، ایران زیر بار تاکید کنسرسیوم نفتی برای تعیین قیمت نفت نرفت و همین امر در عمل باعث شد تا ایران اندک اندک به استقلالی نسبی در حوزه انرژی دست یابد. سرانجام این استقلال عملیاتی شد که با پیروزی انقلاب اسلامی، نفت ایران نه فقط در خدمت شرکت های بیگانه قرار نگرفت که به عاملی علیه کشورهای مداخله گر در منطقه تبدیل شد و اینجا بود که زنگ خطر استقلال انرژی در جهان به صدا درآمد.

    ایران، الگوی کشورهای تولیدکننده

    کشورهای تولیدکننده نفت که در دهه های ۴۰ و ۵۰ شمسی تلاش های اولیه خود برای برخورداری از استقلال انرژی را با تشکیل اوپک آغاز کردند، پس از آنکه مواهب استقلال ایران چه از حیث اقتصادی و چه سیاسی را به تماشا نشستند، برای افزایش قدرت مدیریت منابع انرژی خود کوشیدند، ولی فقدان تخصص، نبود سرمایه گذار داخلی و نیز وابستگی سیاسی دولت های منطقه باعث شد تا بسیاری از این کشورها در عمل، نفت را به سرمایه ای برای واردات بیشتر تبدیل کرده و ناتوان از اثرگذاری بر معادلات بین المللی، تسلیم خواست سرمایه گذارانی شوند که همچنان در عمل کنترل نفت را هدف اصلی خود در خاورمیانه می دانند.

    با وجود این وابستگی، آغاز دوران گذار از نفت به انرژی های پاک و مدرن همچون انرژی هسته ای کم کم باعث شده تا کشورهای توسعه یافته این نوع سوخت را جایگزین منابع فانی کرده و رو به سوی هسته ای شدن بگذارند. در این شرایط، درحالی که بسیاری از تولیدکنندگان نفت، سرخوش از دلارهای نفتی، در خواب رفاه موقتی به سر می برند، ایران با نگاهی دوراندیشانه، رو به سوی تولید انرژی هسته ای نهاد و «استقلال هسته ای» را هدف خود قرار داد. همین استقلال طلبی در حوزه انرژی، که در ادامه خواست تاریخی مردم ایران برای بهره مندی از استقلال نفتی معنا می شود، باعث شد تا قدرت های خارجی در برابر برنامه هسته ای ایران سنگ اندازی کرده و خاطره فشار بر دولت محمد مصدق را تکرار کنند. با این حال این بار نه از شاه خبری بود که همدست آمریکایی ها برای کودتا شود و نه از عقب نشینی داخلی برای تن دادن به خواست کشورهای موسوم به ۱+۵ و چنین بود که تهران به مدت یک دهه درگیر پرونده ای بود که می خواهد فرجام آن به رسمیت شناختن استقلال ایران در حوزه انرژی باشد.

    رقبای بازار انرژی، نگران جهش ایران

    حالا هرچند برخی دولت های معتاد به نفت در منطقه از توافق احتمالی ایران ناراضی هستند و نگرانند گذار ایران از نفت به انرژی هسته ای، قدرت چانه زنی کشورمان در بازار انرژی را افزایش دهد، اما آن ها که تاریخ مبارزه برای کسب استقلال طلبی در حوزه انرژی را مطالعه کرده اند، می دانند که تهران، رهبری خیزشی تازه برای کسب استقلال در حوزه انرژی را در دست گرفته و همین موضوع، هراس کشورهای غربی را در پی دارد.

    این خیزش، در واقع شروعی برای شکست پروژه نواستعماری گری است. پروژه ای که می خواهد مانع از توسعه کشورهای جهان سومی در حوزه انرژی شود اما توافقی که بتواند ضامن حقوق هسته ای کشورمان باشد، خط بطلانی بر این پروژه کشیده و همین واقعیت برای تندروها گران می آید. واقعیتی که یک بار دیگر خاطره ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ را برای بسیاری از بازیگران پیدا و پنهان بازار انرژی تکرار خواهد کرد.




    مطالب مرتبط

    جریان حوثی چه نقشی در شکل گیری یمن جدید داشته است؟

    جریان حوثی چه نقشی در شکل گیری یمن جدید داشته است؟

    مخالفت حسین الحوثی، با سیاست های وهابی و آمریکایی دولت یمن و اعتراض به همراهی علی عبدالله صالح با طرح خاورمیانه ای جورج بوش و موافقت با ایجاد پایگاه های آمریکایی، باعث گسترش اختلافات الحوثی و دولت گردید.

    |

    روابط عربستان و سودان و علل همراهی سودان در تجاوز به یمن

    روابط عربستان و سودان و علل همراهی سودان در تجاوز به یمن

     سودان هر چند یک کشور آفریقایی محسوب می­ شود ولی همواره به عنوان بازیگری مهم در تحولات خاورمیانه در نظر گرفته شده است. دلایل اهمیت سودان نیز به شرایط و جایگاه استراتژیک و ژئوپلتیک این کشور در کنار نوع رویکردهای سیاسی دولت آن به رهبری عمرالبشیر

    |

    روحانی در نشست خبری مشترک با اشرف غنی خبر داد:

همکاری اطلاعاتی و عملیاتی ایران و افغانستان در مقابله با تروریسم مرزی و قاچاق مواد مخدر
    روحانی در نشست خبری مشترک با اشرف غنی خبر داد:

    همکاری اطلاعاتی و عملیاتی ایران و افغانستان در مقابله با تروریسم مرزی و قاچاق مواد مخدر

    رئیس جمهور کشورمان گفت: در مذاکرات صورت گرفته قرار شد همکاری اطلاعاتی و عملیاتی بین ایران و افغانستان در مقابل تروریسم مرزی و قاچاق مواد مخدر صورت گیرد.

    |

    رهبر معظم انقلاب:

آمادگی های نظامی و دفاعی خود را روز به روز افزایش دهید؛ این یک دستورالعمل رسمی است
    رهبر معظم انقلاب:

    آمادگی های نظامی و دفاعی خود را روز به روز افزایش دهید؛ این یک دستورالعمل رسمی است

    رهبر معظم انقلاب حوادث تأسف آور یمن و حمایت آمریکا و غرب از متجاوز را نمونه ای از رفتار ناامن کننده دنیا برشمردند و فرمودند: جمهوری اسلامی ایران، بر خلاف قدرتهای بی مهار، امنیت را بزرگترین نعمت الهی می داند و برای حفظ امنیت خود و دیگران، می ایستد و دفاع می کند.

    |

    مانور آمریکا در اختلاف میان دولت و نیروهای مردمی عراق

    مانور آمریکا در اختلاف میان دولت و نیروهای مردمی عراق

     وقتی سال گذشته، داعش توانست در مدت زمان کوتاهی موصل عراق را به تصرف خود در آورد، همه نگاه ها به قدرت این گروه تروریستی معطوف شده بود. اما این چندان واقعیت نداشت؛ بیش تر از آن که داعش قدرت مند باشد، ارتش عراق که در موصل و استان نینوا مستقر بود، ضعیف

    |

    نظرات کاربران